Haags wanbeleid in Groningen kost de belastingbetaler miljarden: rapport over 'gratis geld' weggemoffeld
In dit artikel:
De Nederlandse staat riskeert volgens recente onthullingen uit De Telegraaf miljarden aan onterechte schadevergoedingen in verband met de gaswinning in Groningen. De regeling voor herstelbetalingen werd de afgelopen jaren sterk verruimd — onder meer onder voormalig staatssecretaris Hans Vijlbrief — waardoor bewoners nu tot ongeveer 60.000 euro kunnen declareren zonder dat aannemelijk gemaakt hoeft te worden dat de schade daadwerkelijk door mijnbouw komt. De regering betaalt voorlopig vooruit en probeert later de kosten te verhalen op de NAM (Shell en ExxonMobil), maar die weigert naar eigen zeggen terecht om voor de broodnodige politieke uitbreiding van de regeling te betalen.
Een in 2020 opgestelde, inmiddels als vertrouwelijk bestempelde presentatie van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) concludeerde dat het huidige systeem uit balans is: uitkeringen lijken een stimulerende werking op meldingen te hebben, met grote aantallen claims ook in plaatsen waar risico op schade klein is (bijvoorbeeld duizenden meldingen in Winschoten). Het IMG waarschuwde destijds voor het ontbreken van een exitstrategie en voorzag dat bij deze trend praktisch elke woning gemeld zou kunnen worden. Die waarschuwing lijkt uit te komen: alleen in 2024 kwamen er al zo’n 39.000 schademeldingen binnen.
Juridisch ligt de verantwoordelijkheid voor aantoonbare mijnbouwschade bij de NAM, maar onafhankelijke juristen wijzen erop dat de wet die aansprakelijkheid beperkt tot daadwerkelijk bewezen schade. Door de verruiming van de gemeentelijke regeling en het vooruitbetalen door de staat dreigt een financiële grootboekpost te ontstaan die uiteindelijk door de algemene belastingbetaler wordt gedragen als verhaal op de NAM niet volledig lukt.
Kort samengevat: beleidswijzigingen hebben geleid tot een systeem waarin uitkeringen als prikkel voor meldingen fungeren, een oud IMG-rapport waarschuwde dat dit onhoudbaar is, energiereuzen weigeren te betalen voor de verruimde regeling en de staat voorlopig uitkeert — met het risico dat de rekening bij de belastingbetaler komt te liggen. Critici pleiten voor structurele hervorming, betere toetsing van claims en een heldere strategie om toekomstige kosten beheersbaar te maken.